Toplum içinde anlaşmalı boşanma olarak bilinen dava Türk Medeni Kanunu’nun 166.maddesinini 3.fıkrasında düzenlenmiştir. Tarafların boşanma yönündeki karşılıklı ve birbiriyle uyuşan irade beyanlarına dayanan boşanma davası şekli olarak en az yıpratıcı ve en hızlı boşanma davasıdır.
Türk Medeni Kanunu’nun ilgili maddesinin metni şu şekildedir: “Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.”
Bu doğrultuda anlaşmalı boşanma davası açabilmek için üç temel şart vardır.
Süre Şartı: Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bir yılı doldurmamış evliliklerde taraflar her konuda uzlaşsa dahi “anlaşmalı boşanma” yapılamaz.
Birlikte Başvuru veya Kabul: Eşlerin ya mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi gerekir.
İradenin Serbestliği: Hakimin, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi şarttır.
Bu davada önem arz eden husus kanun maddesinde “taraflarca kabul edilecek düzenleme” olarak tanımlanan anlaşmalı boşanma protokolüdür. Protokol; boşanmanın mali şartları ile varsa çocukların durumu ile ilgili hükümleri içermek zorundadır. Hakim, tarafları dinler ve protokole dair kabullerinin serbest iradeleri ile dinlendiğine kanaat getirirse boşanmaya karar verir yani boşanma protokoldeki şartlar üzere gerçekleşmiş olur. Hakim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Taraflar bu değişiklikleri kabul eder veya hakim herhangi bir değişikliğe gerek görmezse boşanma gerçekleşir.